مجموعه‌اى از اشعار او تحت عنوان « واردات » وسيله آقاى افشار چاپ شده « 50 » نمونه‌هائى از شعر او در ساير مجله‌ها مانند مجلهء اخوت وجود دارد نمونهء نثر او نيز همين سفرنامه است كه هنر وى را در نويسندگى نشان مىدهد و بهرحال مردى بوده است صاحب كمالات بسيار و در آن روزگار از نوادر و ذخاير ايران بشمار مىرفته است . يكى از نكات سودمند يكى از مطالب سودمند اين سفرنامه ترجمهء برنامه‌هاى رسمى است كه دولتها براى پذيرائى از شاه تنظيم مىكرده‌اند . هم مطالعهء برنامه‌ها جالب است و هم ترجمهء آنها . در بسيارى از موارد نخستين ترجمه‌هائى كه از متون اروپائى بخصوص ترجمه‌هائى كه از اصطلاحات ادارى و سياسى و مقامات دولتى به عمل آمده است گيراتر و از نظر نزديكى به معنى اصلىتر و رساتر است . امروزه ما از اين نوع ترجمه‌ها بىنياز نيستيم و به نظرم بايد نخستين ترجمه‌هائى كه از متون فرنگى وسيلهء مترجمين عصر قاجار انجام يافته دوباره بيرون‌نويس شود و به دقت در معرض مطالعه قرار گيرد . تصور مىكنم اين راهى است كه بايد به‌پيمائيم تا سرانجام به يك ترجمهء جاافتاده و وافى به مقصود برسيم - سرانجام بايد روزى زبان فارسى مانند زبانهاى مهم دنيا جنبهء جهانى پيدا كند و به‌جاى هر كلمه از كلمات اروپائى كه معانى خاص سياسى و ديپلوماسى و اقتصادى و غيره دارد كلمه يا كلماتى معين و شناخته شده ، بليغ و رسا و غيرقابل تأويل و تفسير فارسى گذاشته شود و زبان فارسى نيز به زبانهاى مهم جهان قابل ترجمهء دقيق گردد و در محاكم بين‌المللى و در دادگاههاى جهانى و در كنفرانسها و سمينارها و كنگره‌ها از اعتبار و ارزش برخوردار گردد سفرنامهء ظهير الدوله يكى از كتابهائى است كه براى وصول به مقصود مفيد است گو اينكه خود ظهير الدوله مطلقا زبان نمىدانسته نه فرانسه نه انگليسى و نه آلمانى و نه حتى تركى و بدون ترديد همراهان زبان‌دان او در تحرير اين سفرنامه به او كمك مىكرده‌اند نگارش سفرنامه او علنى و آشكار بوده تمام همراهان مىدانسته‌اند كه ظهير الدوله سفرنامه مىنويسد . خود مظفر الدين شاه نيز خبر داشته است . سفرنامهء مظفر الدين شاه و سفرنامهء ظهير الدوله مظفر الدين شاه در دوران سلطنت از كارهاى پدرش ناصر الدين شاه تقليد مىكرد بدون اينكه به ماهيت كارهاى پدر و اهداف او از اين كارها پى ببرد . ترديد ندارم كه در تهيهء

--> ( 50 ) - خاطرات و اسناد ظهير الدوله چاپ دوم از ص 473 ببعد .